Liminale taal ervaren

Inleiding: betwixt and between

Hoe voelt een transitie?

Een transitie voelt als een reis door een niemandsland. We reizen door een tussenruimte waar we de weg niet kennen en waar geen borden staan. Typische beelden van de tussenruimte ('liminaliteit') zijn een woestijn, een oceaan en het heelal. We hebben zekere kusten verlaten, en we tasten, voelen, ontdekken en pionieren ons een weg naar een nieuwe kust.

Een tussenruimte voelt onbegrensd, maar is het niet. Het wordt begrensd door het 'niet meer' en 'nog niet'. Wat de tussenruimte spannend maakt, is dat er andere regels gelden.  Een transitie is in essentie een niet-lineair proces. Je kunt niet zeggen: "Dit is het doel, en zo gaan we van naar B." Een transitie kun je niet sturen, hooguit bijsturen. Dit betekent dat we vaak iets anders moeten doen dan we gewend zijn - ook in de taal.

Collectieve patronen

Hoe doorbreek je collectieve patronen in een organisatie?

Een belangrijk aanknopingspunt is om te kijken naar collectieve taalpatronen. De taal spiegelt wat er in een organisatie gaande is en laat zien wat er bij een transitie in de weg zit. Tegelijkertijd kan taal ook worden gebruikt om een vitale, creatieve ruimte te creëren waarin mensen met elkaar kunnen werken aan een transitie. Ga je in de taal iets nieuws doen, dan creëer je daarmee een nieuwe beweging.

Die nieuwe beweging is cruciaal. Transities gaan niet over oppervlakkige innovatie, maar om fundamentele verandering. Deze fundamentele verandering wordt altijd in gang gezet buiten de bestaande patronen in een organisatie. Binnen oude patronen is de beweging horizontaal en creëer je meer van hetzelfde. Wat nodig is, is een verticale beweging, waarmee er in de organisatie iets wezenlijk nieuws in gang wordt gezet.

Nieuwsgierig geworden hoe je taal kunt gebruiken om organisatiepatronen te doorbreken? Klik dan op de onderstaande button.

Autonomie

Hoe laat je een autonome, authentieke stem horen in transitieprocessen?

Een belangrijk aspect van autonomie is het inzicht dat taal veel krachtiger is dan we denken. Het is niet alleen zo dat wij iets doen met de taal; taal doet ook iets met ons. Zonder dat we er erg in hebben, oefent de taal in onze professionele omgeving een grote invloed op ons uit.

Als je aan transities werkt, is het belangrijk om je van de kracht van taal bewust te worden. 
Een overtuigend bewijs voor de kracht van taal is geleverd door de psycholoog Daniel Kahneman. In 2002 kreeg hij, samen met Amos Tversky, de Nobelprijs voor de Economie voor zijn onderzoek naar hoe mensen denken en beslissingen nemen. Zijn werk is fascinerend, omdat het vooral is gebaseerd op eenvoudige, voor iedereen navolgbare experimenten.

Via de onderstaande button kun je één van Kahneman's experimenten doen, en ervaren hoe krachtig taal eigenlijk is.

Weerstand & transitiepijn

Hoe ga je om met weerstand en transitiepijn? Hoe vertel je een verhaal dat  ervoor zorgt dat we elkaar niet kwijtraken?

Een groot gemis in organisaties en in onze samenleving in het algemeen is dat er bijna geen verhalen zijn waarin mensen kunnen landen met hun pijn. Er is heel veel taal waarin we bezig zijn met duiden, analyseren, sturen, verdedigen, overtuigen, opiniëren en beïnvloeden. Maar een taal die ruimte schept voor pijn en verlies is echt een andere taal. Het vraagt er onder meer om dat je begrijpt waar weerstand en transitiepijn over gaan. Daarnaast is het van belang om je bewust te worden wat er in de diepte van de taal gebeurt.

Wat doet jouw taal met een ander? Taal is als een ijsberg. Het grootste gedeelte zit onder water. In de diepte van de taal wordt er op subtiele wijze voortdurend een onderliggend paradigma meegecommuniceerd. Een paradigma is een onderliggend verhaal dat we vertellen over de wereld waarin we leven, hoe we die wereld ervaren en wat ons in die wereld te doen staat.

De taal waarin we een paradigma meecommuniceren heet: de diepe taal. De diepe taal helpt je om te begrijpen waarom jouw taal onbedoeld zeer kan doen. Daarnaast biedt de diepe taal aanknopingspunten om te zoeken naar een taal waarin mensen zich gezien en gehoord voelen. Wil je kennismaken met diepe taal? Klik dan op de onderstaande buttons.

Sensemaking

Hoe vertel je een betekenisvol verhaal in een wereld vol verandering?

Je verhaal krijgt onder meer betekenis door een gerichte keuze van de metaforen die je gebruikt. Door metaforen te gebruiken komt een verhaal tot leven. Een metafoor zet het deurtje van de verbeelding open. Je verlaat het domein van de feiten en nodigt mensen uit om allerlei nieuwe betekenissen te ontdekken. Er gaat iets stromen.

In een verhaal over transities is het belangrijk welke metafoor je gebruikt voor de tijd waarin we leven. Wat is dat voor een tijd? Welke metafoor zou daarbij kunnen passen? Welke metafoor zou jij zelf willen gebruiken in je verhaal?

De vraag is hierbij niet zozeer of de metafoor waar is, maar wat de metafoor met jou en anderen doet. Wat doet het met je aandacht, je stemming, je manier van kijken, je manier van nadenken, de gesprekken die je met een collega hebt? Wat wil je creëren met je verhaal, welke energie wil je op gang brengen, en welke metafoor past daarbij?

Ben je nieuwsgierig geworden naar metaforen voor de tijd waarin we leven? Lees dan via de onderstaande button de column De tijd van het zevende vuur.

Innerlijke transformatie

Hoe verander je zelf in de tussenruimte?

Mensen die al langer werken aan een transitie, weten: wezenlijke veranderingen in de organisatie en wereld om ons heen worden éérst in onszelf geboren. Ze worden geboren in onze binnenwereld.

De kern van dit proces is dat we worden veranderd. Het is een verandering die we niet zelf in gang zetten, maar aan ons gebeurt. Het werken aan een transitie kan daarom een diep existentieel en spiritueel proces zijn. Waar komt de verandering vandaan? Hoe werkt het leven eigenlijk, als nieuwe, onverwachte inzichten zich zomaar aandienen? En hoe zit ik als mens dan eigenlijk in elkaar? Hoe ben ik verweven met het leven, dat op de een of andere manier een bepaalde intelligentie of wijsheid lijkt te bezitten?

Belangrijk hierbij is dat we een taal hebben om over deze diepe ervaringen te kunnen praten. Benieuwd naar een voorproefje? Klik dan op de onderstaande button.